Đánh thức “St Matthew Passion”

WORLD OF BACH COMPS.inddKhông một buổi biểu diễn về những tác phẩm được phát hiện kể từ khi Bach qua đời lại có tầm quan trọng như buổi trình diễn “St Matthew Passion” với dàn nhạc Berlin Singakademie dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng 20 tuổi Felix Mendelssohn vào ngày 11-3-1829. Có một điều rõ ràng là lần đầu tiên trong lịch sử, một tác phẩm lớn được do một nhà soạn nhạc viết ra, người đã chết trong sự lãng quên, đã được nhìn nhận lại và được hoan nghênh như một kiệt tác. Và giữa thế kỷ 19, một làn sóng mới nồng nhiệt đón nhận Bach đã lan tỏa và nhiều tác phẩm của nhà soạn nhạc vĩ đại. Tất cả đều bắt nguồn từ buổi trình diễn lịch sử vào năm 1829 của Mendelssohn.
Người ta đã từng lãng quên Bach. Tất nhiên, âm nhạc của Bach đã không biến mất khỏi truyền thống âm nhạc châu Aâu. Một vài tác phẩm viết cho đàn phím của ông đã được trình diễn sau khi ông qua đời và được truyền tay giữa các nghệ sỹ. Beethoven đã đi xa hơn nữa, ông khẳng định bằng câu nói nổi tiếng khi chơi chữ tên của nhà soạn nhạc tài ba này: “Bach không thể là dòng suối mà phải là đại dương” (Bach trong tiếng Đức nghĩa là dòng suối). Tuy vậy nhiều tác phẩm viết cho giọng hát và dàn hợp xướng của Bach, những tác phẩm cấu tạo nên sự nghiệp vĩ đại của ông, lại không được biết đến. Vì thế, những lời ca ngợi của các nhà soạn nhạc thế hệ sau cũng như của các nhà phê bình âm nhạc, đều yếu ớt và không có sức thuyết phục. Người ta không thể tưởng tượng ra sự vĩ đại của Bach.
Sự hồi sinh của Bach được diễn ra một cách từ từ, xuất phát từ sự phối hợp giữa niềm quan tâm tới quá khứ của chủ nghĩa Lãng mạn, cuộc tìm kiếm sức mạnh của âm nhạc truyền thống Đức trong sự đe doạ của cuộc xâm lược từ vị hoàng đế Pháp, Napoleon, và sự phục hồi của tôn giáo nhằm khôi phục lại những điểm sáng ưu tú nhất trong di sản văn hóa Đức. Cả ba dòng chảy này đã kết hợp thành một bức chân dung về Bach, và được mở màn bằng sự quan tâm sâu sắc của Carl Friedrich Zelter, giám đốc Berlin Singakademie, người đã dàn dựng bản Mass cung Si thứ vào đầu năm 1811 và St Matthew Passion 4 năm sau đó, nhưng không trình diễn chúng trước công chúng.
Gia đình Mendelssohn từ lâu đã có mối quan hệ gần gũi với Berlin Singakademie. Cậu bé Felix bắt đầu học sáng tác với Zelter vào năm 1819 và tham gia dàn hợp xướng từ ngày 1-10-1820, khi mới 11 tuổi với nhóm giọng alto sau đó chuyển sang nhóm giọng tenor vào năm 1824 khi có sự thay đổi về giọng hát. Trong một món quà Giáng sinh năm 1823, Felix nhận được quà tặng của bà một bản nhạc chép tay “St Matthew Passion” (vào thời đó, công nghệ in chưa phát triển), và sự miệt mài nghiêng cứu tác phẩm này bắt đầu nảy nở với nhà soạn nhạc, mặc dù vậy vẫn không có hy vọng nào được chứng kiến buổi trình biểu diễn. Mùa đông năm 1827, Mendelssohn bắt đầu dàn dựng một cách nghiêm túc một vài đoạn trong “St Matthew Passion”, nhưng vẫn chưa biểu diễn trước công chúng. Cuối cùng, bắt đầu vào năm 1829, Mendelssohn và người bạn của mình, Eduard Devrient thuyết phục Zelter công bố tác phẩm này trước công chúng. Mendelssohn chuẩn bị phần tổng phổ cho buổi biểu diễn với việc sao chép các bản nhạc và dẫn dắt buổi trình diễn. Người ta biết đến thỏa thuận này từ những ký ức của Devrient, ông đã mô tả lại sự nồng nhiệt lớn dần lên trong suốt quá trình chuẩn bị và họ đã trở thành thân thuộc trong công việc. “Tất cả đều đáng ngạc nhiên, không một điều gì trong cấu trúc tác phẩm lại không trang nghiêm và huy hoàng, sự phong phú về giai điệu, sự dồi dào về sức biểu cảm và sức mạnh lớn lao của cảm xúc. Không ai nghi ngờ được sự vĩ đại của Bach trong tất cả những điều đó”.
Người ta có thể ngạc nhiên về sự sắp xếp buổi biểu diễn. Mendelssohn phân ra 2 dàn hợp xướng lớn (con số người tham gia lên tới hàng trăm người) và bố trí vị trí của họ ngay sau lưng mình từ dàn hợp xuớng 1 (phần lớn là các thành viên của Singakademie) và hướng về phía dàn nhạc, dàn hợp xướng 2 (được lựa chọn phần lớn từ những ca sỹ không chuyên). Một chiếc đàn được đặt giữa 2 dàn hợp xướng, nơi Felix có thể chơi đệm bằng tay trái, trong khi chỉ huy bằng tay phải. Dàn nhạc cụ hơi ở phía trên và ở phía sau là các nhạc công khác, được xếp thẳng tràn ra ngoài ba cánh cửa mở rộng.
Buổi biểu diễn thành công rực rỡ, và sau đó tiếp tục trình diễn dưới sự chỉ huy của Mendelssohn 10 ngày sau đó và một lần nữa vào ngày thứ sáu tốt lành, ngày 17-4 do chính Zelter chỉ huy, kể từ khi Mendelssohn rời khỏi Berlin. Nhiều dàn hợp xướng bắt đầu nhìn nhận lại các tác phẩm của Bach và bắt đầu trình diễn “St Matthew Passion”, cũng như Mass cung Xi thứ. Vị trí dẫn đầu của Bach được phục hưng bằng việc nghiên cứu lại các tác phẩm khí nhạc khác và kết thúc bằng việc đặt nền móng cho lễ kỷ niệm 100 năm ngày nhà soạn nhạc qua đời. Tất cả đều đến từ sự nhiệt tình, nỗ lực tận tuỵ của nhà soạn nhạc tuổi đôi mươi, bắt đầu từ cho sự nghiệp của ông.

Advertisements
Published in: on October 21, 2009 at 3:00 am  Leave a Comment  

The URI to TrackBack this entry is: https://meongoan.wordpress.com/2009/10/21/danh-th%e1%bb%a9c-%e2%80%9cst-matthew-passion%e2%80%9d/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: