Maestro Maazel

Lorin Maazel expresses his thanks to the Vienna Philharmonic Orchestra after the traditional New Year's concert in Vienna

Maestro Maazel

Trong hơn 5 thập kỷ gần đây, Lorin Maazel là một trong những nhạc trưởng tài năng hiếm hoi và nhận được sự kính trọng trên toàn thế giới. Ông là giám đốc âm nhạc nổi tiếng và là một nhạc trưởng khách mời có tầm hoạt động rộng khắp và có sức làm việc phi thường. Ông vừa chia tay New York Philharmonic, một dàn nhạc không chỉ lâu đời nhất nước Mỹ mà còn là dàn nhạc có tần suất hoạt động hàng đầu thế giới, sau 6 năm liền đảm trách vai trò giám đốc âm nhạc. Và trong phần cuối lịch sử hoạt động của mình, Maestro (*) Maazel đã lại đón nhận một nhiệm vụ mới, giám đốc âm nhạc của một tổ chức âm nhạc mới được thành lập: nhà hát opera mang tên Palau de les Arts Reina Sofia tại Valencia, Tây Ban Nha, mới ra mắt khán giả mùa diễn 2006-2007.

Lorin Maazel sinh ra tại Neuilly-sur-Seine, gần Paris, Pháp vào ngày 6-3-1930, trong một gia đình người Mỹ gốc Do Thái. Khi bố mẹ của cậu trở về Mỹ do tốt nghiệp đại học Sorbonne, Lorin Maazel đã làm quen với phương pháp giáo dục Mỹ từ nhỏ. Lên năm, Lorin Maazel đã bắt đầu học violon và piano và chỉ 2 năm sau, đã theo học chỉ huy với Vladimir Bakaleinikoff tại Pittsburgh. Vào năm 1938, Lorin Maazel ra mắt khán giả lần đầu với việc chỉ huy dàn nhạc học sinh. Màn ra mắt này thành công đến nỗi, cậu đã được mời tới New York biểu diễn tại Hội chợ thế giới năm 1939, chỉ huy dàn nhạc Interlochen Orchestra và chỉ huy dàn nhạc Los Angeles Philharmonic cùng với nhạc trưởng Leopold Stokowski, người đã tiên đoán rằng “cậu bé này sẽ trở thành một nhân vật phi thường của thế kỷ”. Lorin Maazel còn được vinh dự cầm đũa chỉ huy ở dàn nhạc hàng đầu nước Mỹ, NBC Symphony theo lời mời của nhạc trưởng danh tiếng Toscanini. Hành trình của cậu trong thế giới nhạc cổ điển được tiếp tục với sự kiện năm 1942 với New York Philharmonic, năm ấy cậu mới 12 tuổi.

Là một nhạc trưởng thần đồng nhưng Lorin Maazel không dễ bị hào quang danh vọng làm cho mờ mắt, ngược lại đã vạch một hướng đi đúng đắn cho mình. Năm 17 tuổi, chàng thanh niên Lorin Maazel nhập học ở trường đại học Pittsburgh theo ngành ngôn ngữ, toán học và triết học. Ngay khi là sinh viên, Lorin Maazel chơi violon ở dàn nhạc Pittsburgh Symphony, nơi cậu cũng theo học chỉ huy trong mùa diễn 1949–50 và tham gia sáng lập nhóm tứ tấu Fine Arts Quartet của Pittsburgh. Maazel đã từng thổ lộ về thời kỳ này: “Tôi chơi violon trong dàn nhạc Pittsburgh Symphony trong 3 năm đi học. Tôi đã có được những kinh nghiệm đáng kinh ngạc trong cách chơi dưới sự chỉ huy của Stokowski, William Steinberg, Leonard Bernstein, Rodzinski, Leinsdorf, Cantelli. Tôi làm việc suốt cả ngày cho tứ tấu đàn dây, chuẩn bị cho recital violin còn đến tối tới trường từ 8 giờ tối đến nửa đêm để học kinh tế, văn học, tiếng Pháp và tiếng Nga. Tôi kiên quyết phải hoàn thành chương trình học đại học”. Việc duy trì một thời khóa biểu dày đặc từ lúc còn trẻ đã trở thành thói quen và sự khao khát làm việc trong suốt cuộc đời sau này của Lorin Maazel. “Victor de Sabata đã lắng nghe tôi chỉ huy bản giao hưởng số 1 của Shostakovich. Tôi nói rằng tôi không hề hồ nghi về những phẩm chất chỉ huy của mình. Ông ấy nói: “Tôi không nghi ngờ những điều đó ở anh nhưng điều cần thiết cho anh là học tập. Hãy đến châu Aâu, học một vài điều ở Italia”.

Đây là nguyên nhân khiến Maazel quyết tâm giành học bổng của Fulbright cho chương trình học âm nhạc Baroque tại Italia. Maazel học thuộc lòng 10 trang trong cuốn sách của học viện để những người chấm thi tin chắc rằng anh nói được tiếng Italia trôi chảy. Một trong những giáo viên cuối năm đó đã kể lại với Maazel rằng, khi anh vừa ra khỏi phòng thì cả nhóm đã cùng ồ lên ngạc nhiên về tham vọng của chàng trai 21 tuổi, người đã có cách thành công thật tháu cáy để giành học bổng Fulbright. “Điều đó đã thay đổi đời tôi”, Maazel thường nói như vậy khi nhắc lại điều may mắn này.

Vào năm 1951, Lorin Maazel tới Italia và 2 năm sau, bắt đầu sự nghiệp chỉ huy ở châu Âu, tiến từng bước cho công việc này tại nhà hát Massimo Bellini ở Catania, Italia. Maazel đã biểu diễn ở khắp đất nước Italia với dàn nhạc Đài phát thanh Italia, lưu diễn tại Áo và Đức. Bản thu âm đầu tiên của Lorin Maazel là với dàn nhạc Berlin Philharmonic theo lời mời của hãng đĩa Deutsche Grammophon năm 1957. Lorin Maazel cũng được giới âm nhạc Anh chú ý và được mời chỉ huy dàn nhạc BBC Symphony vào năm1960 với các tác phẩm của Mahler và được giới phê bình ca ngợi. Bằng tài năng của mình, Lorin Maazel nhanh chóng thiết lập danh hiệu của một nghệ sỹ hàng đầu khi tới Bayreuth, Đức cũng vào năm đó và là nhạc trưởng Mỹ đầu tiên làm việc tại nhà hát nổi tiếng Bayreuth Festspielhaus, nơi được xây dựng chuyên để trình diễn các tác phẩm của nhà soạn nhạc R. Wagner. Maazel sau đó đã quay lại Bayreuth để dàn dựng toàn bộ “Ring” vào năm 1968 và 1969. Ông xuất hiện cùng Boston Symphony với vở “Don Giovanni” và tại Festival Salzburg vào các năm 1961, 1962, 1963.

Và giờ đây, Maazel đã thực sự là một nhạc trưởng khách mời quốc tế, trình diễn khắp châu Âu, bao gồm cả Liên bang Xô viết, Australia, Bắc và Nam Mỹ, Nhật Bản. Ông hoàn thành bộ ghi âm toàn bộ tác phẩm âm nhạc đỉnh cao của Richard Strauss cho hãng Columbia tại Anh với Philharmonia Orchestra. Cả cuộc đời của Maazel là chuỗi liên tục những hoạt động thu âm, biểu diễn không mệt mỏi. Năm 1965, Maazel ký bản hợp đồng bổ nhiệm lâu dài đầu tiên và trở thành nhạc trưởng chính của Deutsche Oper tại Berlin và Berlin Radio Symphony Orchestra. Các vở opera do Maazel dàn dựng đều nhận được sự ca ngợi và người ta có thể kiểm chứng được điều đó khi nghe bản thu âm của Decca thời kỳ này. Maazel gắn bó với Deutsche Oper tới năm 1971 và với Berlin Radio Symphony Orchestra năm 1975 sau đó trở thành nhạc trưởng chính của Cleveland Orchestra. Trong suốt 10 năm với dàn nhạc này, ông đã ghi âm cho cả hai hãng Decca và Columbia (Mỹ). Song song với đó, ông còn tham gia những tour diễn khắp London vào những năm 1970 cùng Philharmonia Orchestra, chỉ huy những bản giao hưởng của Mahler và Sibelius, đồng thời ghi âm những tác phẩm đó với Vienna Philharmonic Orchestra. Maazel trình diễn tại nhà hát hoàng gia Covent Garden năm 1978 với “Luisa Miller” của Verdi, cũng là tác phẩm được ông chọn thu âm cho Deutsche Grammophon. Từ năm 1977 đến 1982, ông là nhạc trưởng chính của Dàn nhạc đài phát thanh Pháp, dàn nhạc đài phát thanh hành đầu về opera, sau đó tiếp tục gắn bó tới năm 1991 với chức danh nhạc trưởng khách mời.

Từ tháng 9-1982 đến 1984, Maazel là giám đốc nghệ thuật và quản lý chung tại Vienna State Opera và là người Mỹ đầu tiên được trao nhiệm vụ này. Đây là điều gây bất ngờ và đem lại những lời phê bình chống đối trong giới truyền thông nhưng chất chấp tất cả là những buổi biểu diễn gây tiếng vang. Maazel trở về Mỹ và đảm trách nhiệm vụ cố vấn âm nhạc cho Pittsburgh Symphony Orchestra, kế vị Andre Previn, và sau đó là nhạc trưởng chính từ năm 1988 đến 1996. Một lần nữa, vinh quang của Maazel nở rộ tại Mỹ. Giữa những năm 1992 – 2002, ông là nhạc trưởng chính và là người kế vị Sir Colin Davis, chỉ huy dàn nhạc Đài phát thanh Bavaria. Năm 2000, sau khi trở lại chỉ huy dàn nhạc New York Philharmonic sau một thời gian dài xa vắng, ông được bổ nhiệm vị trí nhạc trưởng chính trong mùa diễn 2002–2003. Khi được bổ nhiệm, điều đầu tiên Maazel làm là gọi điện thoại cho ông bố 98 tuổi của mình. Maazel kể lại: “Cha tôi là một người New York cổ lỗ bẩm sinh, người coi thường tất cả mọi nơi, trừ New York. Với tất cả những việc tôi đã làm ở Berlin, London, Vienna thì ông ấy chỉ thốt lên “À” nhưng khi tôi nói “Cha ơi, cha không thể tin được đâu, nhưng cha có nhớ thành phố cũ New York không? Vâng, con đã được mời làm việc cho Philharmonic” thì ông ấy trả lời “A, đây mới là một công việc”.

Kỹ thuật mà Maazel sử dụng luôn luôn dựa trên nền tảng của sự vững chãi, với phong cách chỉ huy riêng biệt, đúng hơn là đầy góc cạnh nhưng vẫn truyền đạt những yêu cầu của ông một cách rõ ràng. Ông đã thuyết phục người nghe bằng lối trình diễn một cách tự nhiên nhất và giải thích: “Cách giải thích chỉ có thể là tái sáng tạo trong điều kiện hiện tại. Hãy đi theo nó… đó là nhịp độ, “cách tiếp cận” và phương tiện của khoảnh khắc. Một nhịp độ là sự vận hành đầy giản dị mà tại đó mỗi nhạc công cảm thấy trong tác phẩm sự sống động đẹp nhất dưới điều kiện tức thời (độ vang âmcủa khán phòng, nhiệt độ, khả năng của người chơi và nhạc cụ, tâm trạng của khán giả, tính thời điểm, bản thân người trình diễn và nhiều điều khác). Đó là nhiệm vụ của mỗi nhạc công và công việc của anh ta – để hướng tới tái sáng tạo trong những điều kiện liên quan, đó hoàn toàn là những trải nghiệm bí mật”.

Cùng với việc chỉ huy, Maazel còn sáng tác và chơi violon. Bản opera đầu tiên, “1984” dựa trên phần lời là kiệt tác của George Orwell, đã trình diễn ở Covent Garden vào tháng 5-2005, được truyền trực tiếp trên sóng truyền hình và phát thanh của BBC và nhiều đài phát thanh quốc gia khác. Trong danh mục sáng tác của Maestro Maazel còn bao gồm bộ ba concerto, op 10, 11, 12 “Âm nhạc cho cello và dàn nhạc (viết tặng Mstislav Rostropovich), “Âm nhạc cho Flute và dàn nhạc” (tặng James Galway) và “Âm nhạc cho Violin và dàn nhạc”, symphonic “Tạm biệt” op. 14 trình diễn năm 2000 với Vienna Philharmonic, và nhiều sáng tác cho dàn nhạc khác, trong đó có 2 câu chuyện thiếu nhi “Cây quà tặng”, “Cái bình rỗng”. Ông cũng phối khí lại bộ “Ring” của Wagner và được nhiều dàn nhạc nổi tiếng thế giới trình diễn.

Mùa diễn 2008, Maazel đã có chuyến lưu diễn tại châu Á cùng New York Philharmonic và buổi biểu diễn lịch sử tại Pyongyang, CHDCND Triều Tiên. Lần đầu tiên một dàn nhạc cổ điển của Mỹ tới trình diễn trên sân khấu Pyongyang. Nhạc trưởng Maazel bình luận về chuyến đi này: “Rất nhiều người đã hỏi tôi: “Làm thế nào anh đến và chỉ huy New York Philharmonic trong đất nước kinh khủng bị kìm nén tự do vậy? Một vài gã nói với tôi về sự kinh hoàng của đất nước này. Còn tôi, tôi đã sống trên đời, tới Moscow, Sofia, Budapest, Prague, Warsaw trước khi mấy gã đó còn chưa sinh ra. Tôi đã nhìn rõ thế giới từ hơn 40 năm nay, khi mấy gã đó còn quấn tã. Tôi biết nhiều hơn tất cả những gì họ biết”. Chuyến đi tới Triều Tiên là một sự thể hiện “sức mạnh ngoại giao văn hóa”, nhạc trưởng Maazel nói nhưng không mong đợi điều gì khác: “Tôi không trông chờ bản thân tôi trở thành một vị Chúa cứu thế của hoà bình quốc tế. Đem mọi người lại với nhau, sau đó lợi dụng sự tán dương làm mục đích và nâng mình lên như một người kiến tạo hòa bình cuối cùng. Tôi không muốn làm vậy, mặc dù một vài đồng nghiệp của tôi có thể làm được điều đó”.

Ở tuổi 79, chia tay New York Philharmonic, nhạc trưởng Maazel đã có một kế hoạch hậu Philharmonic: một loạt lời mời cho việc lựa chọn vị trí nhạc trưởng khách mời, sáng tác, một festival mùa hè mới tại trang trại của ông tại Virginia, tới Valencia, nơi có nhà hát Palau de les Arts Reina Sofía. Mùa diễn sang năm, ông sẽ có chuyến lưu diễn với Vienna Philharmonic, Philharmonia Orchestra và 2 tuần nữa tại Los Angeles Philharmonic. Oâng sẽ chỉ làm việc tới tháng 1-2014 rồi lui về nghỉ ngơi. “Tôi đã nghĩ về việc nghỉ hưu sớm ở tuổi 95 nhưng tôi hầu như chắc chắn sẽ thay đổi suy nghĩ khi ở lứa tuổi đó”. Maazel có người cha 106 tuổi (sinh năm 1903).

Hoạt động âm nhạc sinh lợi rất nhiều cho nhạc trưởng Maazel. Trong ba mùa diễn với New York Philharmonic, ông được 2,8 triệu USD. Hiện ông có một trang trại rộng 550 mẫu Anh. Ông và người vợ thứ 3 của mình, nghệ sỹ Dietlinde Turban-Maazel, xây dựng một nhà hát 131 chỗ ngồi tại đó và thường biểu diễn nhiều chương trình hoà nhạc từ nhiều năm qua. Mùa hè năm nay, ông sẽ tổ chức một festival mùa hè, trình diễn các tác phẩm của Benjamin Britten với sự tham gia của các nghệ sỹ trẻ.

Maestro Maazel có thể nói được tiếng Đức, Pháp và Italia trôi chảy, đồng thời giỏi tiếng Bồ Đào Nha, Nga và Tây Ban Nha. Ngoài những giải thưởng danh dự của nhiều quốc gia, ông còn được chọn là Đại sứ thiện chí của Liên hợp quốc. Vào những khoảng thời gian rảnh rỗi, ông đọc sách, xem các bộ phim hài kinh điển, xem kịch và chơi quần vợt, bơi lội, sưu tầm các bức hoạ Mỹ và nghệ thuật phương Đông.

(*) Maestro: Nhạc trưởng đại tài.

Advertisements
Published in: on July 15, 2009 at 10:45 am  Leave a Comment  

The URI to TrackBack this entry is: https://meongoan.wordpress.com/2009/07/15/63/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: